U kent ze ongetwijfeld, die uiterst compacte Zwitserse zakmessen, met de meest uiteenlopende handige toepassingen. Dat beeld schiet me te binnen als ik denk aan efficiënte cook stoves.

Anno 2026 zijn er nog altijd zo’n drie miljard mensen van wie de maaltijd wordt bereid op open vuur. Voor het nodige brandhout en houtskool worden bomen gekapt: kolossaal, catastrofaal veel bomen. Gevolgen: ontbossing, erosie, verdwijnen van schaduw en minder regenval. En steeds langere dagelijkse speurtochten om bomen te vinden om te kúnnen kappen. Voor de vrouwen en meisjes, die deze zware klus altijd maar weer moeten opknappen, zijn die lange tochten niet zelden gevaarlijk, denk aan aanranding, verkrachting of nog erger. Bovendien: de ‘drie-stenen-met-een-kookpot-erop’ -vuurtjes waarop wordt gekookt – zijn ultra-inefficiënt. Gemiddeld wordt slechts 8% van de calorische waarde van het hout effectief gebruikt voor het verwarmen van het voedsel, de rest ‘lekt weg’) en daardoor vervuilend. Inefficiënte verbranding betekent niet alleen verspilling van het hout, maar levert ook giftige verbrandingsgassen op en veroorzaakt veel CO2-uitstoot. En dan heb ik het nog niet over de talrijke ongelukken die gebeuren met die open vuren: kinderen die struikelen en akelig verbranden of brand veroorzaken waardoor hutten in vlammen opgaan.  En nu ook Afrika in rap tempo urbaniseert, zijn steeds meer gezinnen aangewezen op het kopen van steeds duurdere houtskool.

Rampzalig allemaal. Echter: cook stoves kunnen het verschil maken. Deze super-efficiënte kooktoestellen werken met pellets van geperste landbouwafvallen: pindadoppen, rijstvliesjes, kokosbast, stengels van sorghum, mais, tarwe, suikerriet etc. Door hiermee te koken heb je maar liefst 6x minder biomassa nodig, is houtkap overbodig en wordt ‘afval’ nuttig gebruikt. Zóveel positieve aspecten en voordelen, daar kan zelfs een Zwitsers zakmes niet tegenop!

En dan heb ik het nog niet eens over de conflicten die steeds vaker voorkomen als gevolg van de strijd om dat steeds schaarsere hout en de alsmaar minder vruchtbare landbouwgrond. Om te kunnen overleven zien mensen zich genoodzaakt om weg te trekken uit onleefbaar geworden gebieden. Dat leidt dan weer tot conflicten en de daaruit resulterende vluchtelingenstromen. En hé, waren er niet allerlei boze burgers en politieke partijen die daar tégen waren, tegen al die ‘gelukszoekers’ die ónze huizen inpikken, op kosten van ónze belastingcenten hier een lekker leventje komen genieten en die een bedreiging vormen voor ónze vrouwen en dochters? Misschien een idee om eens een keer te kijken wat de oorzaken zijn van die ‘vluchtelingentsunami’? En om nog eens een keertje na te denken of het drastisch korten op ‘ontwikkelingssamenwerking’ wel zo’n superslim idee is?

Ik durf zonder enige aarzeling de bewering aan wat de by very very far meest efficiënte besteding van bij voorkeur royáál ‘ontwikkelingsgeld’ is, namelijk: zorgen dat vrouwen in Afrika toegang krijgen tot die efficiënte cook stoves, inclusief het opzetten van een systeem van inzameling van landbouwresten en verwerking daarvan tot bio-pellets. Vertalen we dit in termen van economen, dam levert dit neen Return of Investment op van misschien wel 1000% als je het echt integraal uitrekent. Om van het voorkomen van eindeloos veel leed voor honderden miljoenen mensen nog niet eens te spreken.

Maurits Groen
Founding Partner focused on sustainability and energy solutions